گل فشان (mud volcano) یک پدیده ژئومورفولوژی (geomorfelogy) و زمین شناسی (geology) است که زمین شناسان در مورد چگونگی بوجود آمدن این پدیده طبیعی نظرات مختلفی دارند. باتوجه به گرم و سرد بودن روانه های گلی منشا بوجود آمدن آنها را متفاوت می دانند.
طبق نظریه زمین شناسان گل فشان ها با روانه های گلی سرد دارای منشاء زمین شناختی و گل فشان هایی با روانه های گلی گرم دارای منشاء آتشفشانی می باشند. شکل ظاهری این پدیده که اغلب به صورت ماهوری در طبیعت به چشم می خورد و مخروط های بوجود آمده در دهانه ی گل فشان ها از انباشته شدن و سرد شدن گل ها روی هم بوجود آمده است.

بیشتر از نیمی از گلفشان های دنیا در حدود 400 عدد، درکشور آذربایجان (Azerbaijan) در نزدیکی سواحل دریای خزر به چشم می خورد.

با این که اکثر آتشفشان‌های گلی کوچک هستند، بزرگترین آتشفشان گلی دنیا در آذربایجان ده کیلومتر شعاع و صدها متر عمق دارد! در بهار سال ۲۰۰۱وقوع یک آتشفشان گلی باعث به وجود آمدن یک جزیره در محدوده دریایی آذربایجان در دریای خزر شد. در اکتبر ۲۰۰۱هم آتشفشان گلی دیگری در منطقه آبتکان جمهوری آذربایجان فوران کرد که البته تلفاتی در پی نداشت. امواج گل خارج شده از این کوه‌ها تا فاصله ۱۵کیلومتری در روز قابل رویت هستند.

بسیاری از مسافران از کشور های خارجی ، زمین شناسان محلی و بین المللی برای دیدن از گل فشان های مختلف به آذربایجان سفر میکنند از جمله مناطق که مسافران زیادی برای دیدن آنها راهی آذربایجان می شوند عبارتند: از گل فشان فیروز (Firuz Crater) ، سالیان(salyan) و قبوستان (Gobustan).

طبق یک باور قدیمی که گل فشان ها خاصیت در مانی دارند مردم در آن ها حمام گل میگیرند تا از خواص درمانی این پدیده ی طبیعی بهره مند شوند. به صورت طبیعی هر 20 سال یکبار یک گلفشان با نیروی زیادی انفجار تولید میکند که فوران هایی از آن حدود چند صدمتر در هوا پرتاب میشوند. و چندین تن گل در محیط اطراف باقی میگذارد.

آذربایجان در شرق دریاچه خزر و کوه‌های قفقاز منطقه‌ی ژئوسنکلینال آلپین واقع است. مردم محلی آتشفشان‌های گلی را با نام‌های آتارما، یانارداغ، بزداغ، پیلپیلا و قینرجه می‌شناسند. در میان آتشفشان‌های گلی جمهوری آذربایجان قبوستان، آبشرون پنینسولا، سمور- داوچی، جنوب شرق شیروان و آبشرون و مجمع‌الجزایر باکو شناخته‌شده‌تر می‌باشند. بزرگترین آتشفشان‌های گلی جمهوری آذربایجان توراگی، گالمازو کنیزا داغ بزرگ نام دارند.

فوران آتشفشان‌های گلی با صدای مهیبی آغاز شده و سپس انفجار رخ می‌دهد. شعله‌های گلی و گازهای دی اکسید کربن، متان و نیتروژن به همراه بسیاری دیگر از مواد معدنی مذاب، آب، قطعات سنگی و گازهای دیگر از دهانه این آتشفشان‌هابیرون آمده و زبانه می‌کشد؛ زبانه‌هایی که ممکن است مانند آتشفشان گلی قره سو، بیش از هزار متر بالا بیایند.